Η ψύχωση σε ασθενείς με επιληψία αποτελεί συχνή και σύνθετη κλινική οντότητα, με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης σχιζοφρένειας και ψυχωσικών επεισοδίων. Η εμφάνιση ψύχωσης σε συνάρτηση με επιληπτικά επεισόδια μπορεί να ποικίλει, ειδικά σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Η έγκαιρη αναγνώριση και η διεπιστημονική παρέμβαση είναι κρίσιμες για τη βελτίωση της πρόγνωσης. Στόχος του άρθρου είναι η παρουσίαση των σύγχρονων δεδομένων σχετικά με τη συνάφεια επιληψίας και ψύχωσης των επιπτώσεων στη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση (Thapa et al., 2024, Lax Pericall & Taylor, 2010, Agudo, Guillán & García, 2017, de Toffol, 2024).
Η επιληψία είναι μια χρόνια νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα μη προκλητά επεισόδια σπασμών. Η ψύχωση περιλαμβάνει διαταραχές της αντίληψης και της σκέψης, όπως ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες. Η συνύπαρξη ψύχωσης και επιληψίας είναι καλά τεκμηριωμένη και αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία, ιδιαίτερα σε πρώιμες ηλικίες εμφάνισης, όταν εμφανίζεται το πρώτο επεισόδιο ψύχωσης (Agudo, Guillán & García, 2017, Lax‑Pericall & Taylor, 2010).
Η μετα-ανάλυση των Thapa et al. (2024) έδειξε ότι η συνολική επικράτηση ψύχωσης σε ασθενείς με επιληψία είναι περίπου 7,8%, ενώ η σχιζοφρένεια εμφανίζεται στο 3% των περιπτώσεων. Η επιληψία συνδέεται με τριπλάσιο κίνδυνο ψύχωσης και πενταπλάσιο κίνδυνο σχιζοφρένειας σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό (Thapa et al., 2024). Επιπλέον, η ψύχωση μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά η αρχική εμφάνιση είναι συχνότερη σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες (Lax‑Pericall & Taylor, 2010).
Η σχέση μεταξύ επιληψίας και ψύχωσης είναι αμφίδρομη. Η επιληψία αυξάνει τον κίνδυνο ψυχωσικών διαταραχών, ενώ οι ψυχωτικές διαταραχές μπορεί να αυξήσουν την ευπάθεια για επιληπτικά επεισόδια. Η νευροβιολογική βάση πιθανώς περιλαμβάνει νευροαναπτυξιακές ανωμαλίες, φλεγμονώδεις διεργασίες και απορρύθμιση νευροδιαβιβαστών (de Toffol, 2024; Thapa et al., 2024). Αυτήηαλληλεπίδρασηυπογραμμίζειτηνανάγκηδιεπιστημονικήςαξιολόγησηςκαιπαρέμβασης.
Σε νεαρές ηλικίες, η ψύχωση που σχετίζεται με επιληπτικά επεισόδια συνδέεται με μεγαλύτερη κοινωνική έκπτωση και βαρύτερο ψυχοκοινωνικό φορτίο (Lax‑Pericall & Taylor, 2010). Η έγκαιρη αναγνώριση των πρώτων συμπτωμάτων είναι κρίσιμη για την πρόληψη μακροχρόνιων επιπτώσεων και την υποστήριξη της λειτουργικότητας των ασθενών.
Η διάγνωση του πρώτου επεισοδίου ψύχωσης σε ασθενείς με ιστορικό επιληψίας απαιτεί προσεκτική διαφορική διάγνωση. Η χρονική συσχέτιση με τις κρίσεις, η διάρκεια των συμπτωμάτων και η νευρολογική εξέταση είναι βασικά στοιχεία. Λανθασμένη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε αναποτελεσματική θεραπεία και επιδείνωση της κατάστασης (de Toffol, 2024; Thapa et al., 2024; Kanner et al., 2010).
Σύμφωνα με ελληνική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οι ψυχωσικές διαταραχές στην επιληψία ταξινομούνται σε διάφορες μορφές: κριτικές, μετα-κριτικές (συνδεόμενες με το φαινόμενο της «επιβαλλόμενης ομαλοποίησης»), ιατρογενείς (που σχετίζονται με τη χορήγηση αντιεπιληπτικών φαρμάκων) και μεσοκριτικές, οι οποίες αποτελούν τη συχνότερη μορφή (Στεργίου & Καρλοβασίτου, 2010). Μελέτες δείχνουν ότι σε ασθενείς με κροταφική επιληψία, ψυχωτικά συμπτώματα εμφανίζονται σε ποσοστά 2–9%, ενώ άλλες επιδημιολογικές εκτιμήσεις φτάνουν έως και 10–24% κατά τη διάρκεια της νόσου (Στεργίου & Καρλοβασίτου, 2010). Επιπλέον, ο κίνδυνος ανάπτυξης σχιζοφρένειας ή σχιζοφρενικόμορφης ψύχωσης είναι περίπου 2,5–3 φορές υψηλότερος σε άτομα με επιληψία σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό (Στεργίου & Καρλοβασίτου, 2010). Εκτός από αιτιολογικούς μηχανισμούς όπως η επιληπτική «πυροδότηση» και οι νευροδιαβιβαστικές διαταραχές, σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζουν και οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, οι δομικές αλλοιώσεις του μεταιχμιακού συστήματος, καθώς και η επίδραση των αντιεπιληπτικών φαρμάκων (Στεργίου & Καρλοβασίτου, 2010).
Η διαχείριση απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση μεταξύ νευρολόγου και ψυχιάτρου. Η θεραπεία πρέπει να προσαρμόζεται ώστε να αντιμετωπίζει τόσο τις κρίσεις όσο και τα ψυχωσικά συμπτώματα, ελαχιστοποιώντας τις αλληλεπιδράσεις φαρμάκων και τις παρενέργειες (Thapa et al., 2024, de Toffol, 2024).
Όσον αφορά τις Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση αξιολογούν ασθενείς με πρώτο επεισόδιο ψύχωσης, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων με σύνθετα ή ασαφή κλινικά χαρακτηριστικά. Όταν εντοπίζονται σημεία που υποδηλώνουν ταυτόχρονη παρουσία επιληπτικών επεισοδίων, οι μονάδες συνεργάζονται διεπιστημονικά με νευρολόγους και άλλους ειδικούς, προκειμένου να επιτευχθεί σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την παρακολούθηση, την υποστήριξη και την πρόληψη υποτροπών σε αυτούς τους ασθενείς, διασφαλίζοντας την ολιστική φροντίδα που απαιτείται σε πολύπλοκες νευροψυχιατρικές καταστάσεις.
Συμπερασματικά, η συνύπαρξη επιληψίας και ψύχωσης αποτελεί μια σαφώς τεκμηριωμένη κλινική οντότητα με σημαντικές επιπτώσεις στη διάγνωση και τη θεραπεία. Η αυξημένη συχνότητα ψύχωσης και σχιζοφρένειας σε άτομα με επιληψία, καθώς και η αμφίδρομη σχέση των δύο καταστάσεων, αναδεικνύουν την ανάγκη για προσεκτική κλινική εκτίμηση, ιδιαίτερα στο πρώτο επεισόδιο ψύχωσης. Η έγκαιρη αναγνώριση και η σωστή διαφορική διάγνωση μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την πορεία και την πρόγνωση των ασθενών (Kanner et al., 2010).
ΠΗΓΕΣ:
Agudo, M., Guillán, M., & García, M. G. (2017). Psychosis in epilepsy patients. European Psychiatry
de Toffol, B. (2024). Epilepsy and psychosis. Revue Neurologique (Paris), 180(4), 298–307.
Kanner, A. M., Barry, J. J., & Gilliam, F. (2010). Psychiatric issues in epilepsy. The Lancet Neurology, 9(1), 101–115.
Lax‑Pericall, M. T., & Taylor, E. (2010). Psychosis and epilepsy in young people. Journal of Neurological Sciences, 297(1–2), 52–58.
Thapa, S., Panah, M. Y., Vaheb, S., Dahal, K., Maharjan, P. M., Shah, S., & Mirmosayyeb, O. (2024). Psychosis and schizophrenia among patients with epilepsy: A systematic review and meta-analysis.Epilepsy Research
Στεργίου, Β., & Καρλοβασίτου, Α. (2010). Οι ψυχωσικές διαταραχές στην επιληψία. Εγκέφαλος, 47(1), 5‑9.
