Η καθημερινότητα ενός παιδιού με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) επηρεάζεται
καθοριστικά από το περιβάλλον στο οποίο ζει. Το σπίτι δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο διαμονής,
αλλά το βασικό πλαίσιο μέσα στο οποίο το παιδί οργανώνει τις εμπειρίες του, μαθαίνει, ρυθμίζει
το σώμα και τα συναισθήματά του και αναπτύσσει δεξιότητες ζωής.
Στο πλαίσιο της εργοθεραπευτικής παρέμβασης, το περιβάλλον θεωρείται δυναμικός παράγοντας
που μπορεί είτε να διευκολύνει είτε να δυσκολέψει τη λειτουργικότητα. Η κατάλληλη προσαρμογή
του σπιτιού μπορεί να μειώσει το άγχος, να περιορίσει τις εκρήξεις, να ενισχύσει την αυτονομία
και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής ολόκληρης της οικογένειας.
Η προσαρμογή αυτή δεν απαιτεί απαραίτητα μεγάλες οικονομικές παρεμβάσεις. Συχνά,
στοχευμένες αλλαγές στη δομή, στην οργάνωση και στα αισθητηριακά ερεθίσματα του χώρου
είναι αρκετές για να επιφέρουν ουσιαστική διαφορά.
1. Το σπίτι ως χώρος ασφάλειας και προβλεψιμότητας
Πολλά παιδιά στο φάσμα παρουσιάζουν αυξημένη ανάγκη για σταθερότητα και δυσκολεύονται με
τις αιφνίδιες αλλαγές. Η απουσία δομής μπορεί να προκαλέσει έντονο άγχος και απορρύθμιση.
Η δημιουργία προβλέψιμης ρουτίνας ενισχύει το αίσθημα ελέγχου και μειώνει την ανασφάλεια. Η
οργάνωση του χώρου σε σαφείς «ζώνες» (π.χ. γωνιά παιχνιδιού, χώρος μελέτης, χώρος
χαλάρωσης) βοηθά το παιδί να κατανοήσει τις προσδοκίες κάθε δραστηριότητας.
Η χρήση οπτικών βοηθημάτων, όπως ημερήσιο πρόγραμμα με εικόνες, πίνακας δραστηριοτήτων
και οπτικά βήματα για ρουτίνες, ενισχύει την κατανόηση και μειώνει τις συγκρούσεις.
Η προβλεψιμότητα δεν περιορίζει την ανάπτυξη· αντίθετα, δημιουργεί το σταθερό πλαίσιο μέσα
στο οποίο το παιδί μπορεί να εξελιχθεί.
2. Αισθητηριακή οργάνωση του περιβάλλοντος
Η αισθητηριακή επεξεργασία αποτελεί βασικό παράγοντα στη συμπεριφορά και στη
λειτουργικότητα των παιδιών με αυτισμό. Υπερευαισθησία σε ήχους, φως, υφές ή οσμές μπορεί να
οδηγήσει σε αποφυγή ή εκρήξεις, ενώ υποευαισθησία μπορεί να εκδηλωθεί ως έντονη αναζήτηση
κίνησης ή πίεσης.
Η προσαρμογή του σπιτιού μπορεί να περιλαμβάνει μαλακό, θερμό φωτισμό, περιορισμό
απότομων ήχων, χρήση χαλιών για μείωση αντήχησης, δημιουργία «γωνιάς ηρεμίας» και παροχή
δομημένων αισθητηριακών δραστηριοτήτων κατόπιν καθοδήγησης ειδικού.
Η σωστή αισθητηριακή ρύθμιση επιτρέπει στο παιδί να διατηρεί ένα λειτουργικό επίπεδο
διέγερσης και να συμμετέχει πιο αποτελεσματικά στις καθημερινές δραστηριότητες.
3. Μείωση οπτικής και γνωστικής υπερφόρτωσης
Ένα περιβάλλον με πολλά οπτικά ερεθίσματα και ακαταστασία μπορεί να δυσκολεύει τη
συγκέντρωση και την οργάνωση της σκέψης.
Η αποθήκευση παιχνιδιών σε κλειστά κουτιά, η εναλλαγή δραστηριοτήτων και η διατήρηση
καθαρών επιφανειών συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πιο οργανωμένου περιβάλλοντος.
Ένα πιο απλό και οργανωμένο περιβάλλον διευκολύνει τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική
σταθερότητα.
4. Ενίσχυση αυτονομίας μέσα από τη διαμόρφωση του χώρου
Η οργάνωση του σπιτιού μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ενδυνάμωσης της ανεξαρτησίας του
παιδιού.
Η τοποθέτηση ρούχων και προσωπικών αντικειμένων σε προσβάσιμο ύψος, η χρήση οπτικών
οδηγιών στο μπάνιο και η καθιέρωση σταθερής θέσης για σχολικά αντικείμενα διευκολύνουν την
αυτόνομη συμμετοχή.
Η αυτονομία ενισχύει την αυτοεκτίμηση και μειώνει την εξάρτηση από συνεχή καθοδήγηση.
5. Διαχείριση μεταβάσεων
Οι μεταβάσεις αποτελούν συχνά πηγή δυσκολίας. Η προετοιμασία μέσω χρονικών
προειδοποιήσεων, οπτικών χρονόμετρων και σταθερών λεκτικών ρουτινών μπορεί να μειώσει την
ένταση και να ενισχύσει τη συνεργασία.
6. Ασφάλεια και πρόληψη κινδύνων
Ορισμένα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν παρορμητικότητα ή μειωμένη αντίληψη κινδύνου. Η
ασφάλεια αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Κλειδαριές ασφαλείας, προστατευτικά σε γωνίες και ασφαλής αποθήκευση επικίνδυνων
αντικειμένων δημιουργούν συνθήκες ασφαλούς εξερεύνησης.
7. Η συνεργασία με την οικογένεια
Η προσαρμογή του σπιτιού είναι αποτελεσματική όταν ανταποκρίνεται στις δυνατότητες της
οικογένειας. Ο εργοθεραπευτής συνεργάζεται με τους γονείς ώστε οι παρεμβάσεις να είναι
ρεαλιστικές και βιώσιμες.
Η υποστήριξη και η εκπαίδευση των γονέων αποτελούν βασικό στοιχείο της παρέμβασης.
Συμπερασματικά
Η προσαρμογή του σπιτιού δεν αφορά αυστηρούς κανόνες, αλλά τη δημιουργία ενός
περιβάλλοντος που μειώνει τα εμπόδια και ενισχύει τις δυνατότητες του παιδιού.
Ένα οργανωμένο, ασφαλές και αισθητηριακά ισορροπημένο σπίτι μπορεί να αποτελέσει
ουσιαστικό παράγοντα ανάπτυξης και ενδυνάμωσης.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association (2015). Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών
Διαταραχών DSM-5. Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας.
Ayres, A. J.(2005). Αισθητηριακή Ολοκλήρωση και το Παιδί. Εκδόσεις Πασχαλίδης.
Καλαντζή-Αζίζι, Α. & συν. (2011). Αναπτυξιακές Διαταραχές. Εκδόσεις Πεδίο.
Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Δ.(2017). Αυτισμός: Σύγχρονες Προσεγγίσεις Παρέμβασης.
Εκδόσεις Gutenberg.
Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (ΕΕΠΑΑ). Οδηγοί και ενημερωτικό υλικό
για γονείς.
Β.ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μικέλη Βασιλική
