Η Διαταραχή αυτιστικού φάσματος(ΔΑΦ) χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία και την προσαρμοστική συμπεριφορά καθώς και από περιορισμένα ή επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς. Εκτός από τις βασικές δυσκολίες τα παιδιά με αυτισμό εμφανίζουν άγχος, διαταραχές συναισθηματικού τύπου ή δυσκολίες στην αντιμετώπιση αλλαγών, οι οποίες επηρεάζουν την καθημερινότητα τους(Cooperetal.,2025).
Οι γνωσιακές Συμπεριφορικές παρεμβάσεις(CBT) έχουν αναδειχθεί ως μια από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις για την διαχείριση αυτών των δυσκολιών, προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών με ΔΑΦ(Cooperetal.,2025).
ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ CBT
Η γνωσιακή Συμπεριφορική θεραπεία βασίζεται στην αρχή ότι οι σκέψεις, τα συναισθήματα και η συμπεριφορά είναι αλληλένδετα μεταξύ τους.Στόχος της παρέμβασης είναι να αναγνωρίσει και να τροποποιήσει τα δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης, να διδάξει στρατηγικές για την διαχείριση του άγχους και των συναισθημάτων και να ενισχύσει δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και κοινωνικής αλληλεπίδρασης(Cooperetal.,2025).
Στα παιδιά με ΔΑΦ οι τεχνικές CBT τροποποιούνται για να ανταποκρίνονται στις γνωστικές και επικοινωνιακές τους ανάγκες χρησιμοποιώντας οπτικά βοηθήματα, κοινωνικά σενάρια και παιχνίδια ρόλων(Ranjan&Breunig,2026).
ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ CBT ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ
Οι κύριοι τομείς εφαρμογής της CBT στα παιδιά με ΔΑΦ περιλαμβάνουν:
- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ
Τα παιδιά με ΔΑΦ εμφανίζουν έντονο άγχος, ειδικά σε κοινωνικές καταστάσεις ή αλλαγή ρουτίνας(Ranjan&Breunig,2026). Μέσω της CBT μαθαίνουν: τεχνικές χαλάρωσης και αναπνοής, σταδιακή έκθεση σε φοβίες ή κοινωνικές προκλήσεις(gradedexposure) και αναγνώριση και αμφισβήτηση αρνητικών σκέψεων.
- ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ
Μέσα από ομαδικές δραστηριότητες και παιχνίδια ρόλων(roleplay), τα παιδιά μαθαίνουν: Αναγνώριση συναισθημάτων στους άλλους, κατάλληλη κοινωνική συμπεριφορά και στρατηγικές επίλυσης συγκρούσεων.
- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
Η CBT βοηθά τα παιδιά να κατανοούν την σχέση μεταξύ σκέψεων, συναισθημάτωνκαι συμπεριφοράς ώστε να αναπτύσσουν εναλλακτικούς τρόπους αντίδρασης σε στρεσογόνες καταστάσεις(Ranjan&Breunig,2026).
ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΑΦ
Λόγω των χαρακτηριστικών του αυτισμού, η CBT συχνά τροποποιείται με:
- Χρήση οπτικοποιημένου υλικού
- Σαφή και δομημένη ρουτίνα συνεδριών
- Συνεργασία με γονείς για ενίσχυση και διατήρηση των δεξιοτήτων στο σπίτι
- Απλοποίηση της γλώσσας και χρήση παραδειγμάτων από την καθημερινή ζωή.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Πληθώρα ερευνών αναδεικνύει την CBT ως μια από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες σε παιδιά με διάγνωση ΔΑΦ ειδικά για μείωση άγχους και φοβιών και την βελτίωση κοινωνικών δεξιοτήτων. Η επιτυχία εξαρτάται από την προσαρμογή της παρέμβασηςστις ατομικές ανάγκες του παιδιού και την ενεργή συμμετοχή των γονέων και εκπαιδευτικών.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μια επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση για παιδιά με αυτισμό, προσφέροντας εργαλεία για την διαχείριση άγχους, την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και την βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας. Η προσαρμογή της παρέμβασης εξατομικευμένα στο κάθε παιδί που βρίσκεται στο φάσμα κρίνεται μείζονος σημασίας για την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΙΣΤΑ
Cooper,K.,&Anna I.R., van der Miesen,& Lai,M.C.(2025).Autism Diagnostic Assessments for Gender-Diverse Individuals: A Modified Delphi Study of Clinician Experts in the Fields of Autism and Gender Diversity.JAACAP Open.https://doi.org/10.1016/j.jaacop.2025.10.001
Fors,H., Åsa O., Sang,O., Bengtsson,P.N., Svännel,J., Thomas B. Randrup,T.B.(2026).Autism-friendly public landscape architecture. Urban Forestry & Urban Greening,115. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2025.129181.
Ranjan,M& Robert Breunig, R.(2026). Individualized disability support schemes and their impact on autism diagnoses. Journal of Health Economics,105. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2025.103100.
Αντωνία Σπυροπούλου
Ψυχολόγος
ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ Αχαΐας για παιδιά & εφήβους με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος
