Η διαταραχή προσωπικότητας αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και ταυτόχρονα σημαντικά ζητήματα στην ψυχιατρική και την ψυχολογία, καθώς αφορά δομικές και διαρκείς δυσκολίες στον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και αλληλεπιδρούν με τον εαυτό τους και τους άλλους. Η κατανόησή της απαιτεί όχι μόνο εξειδικευμένη διάγνωση αλλά και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, ώστε να αντιμετωπίζεται με ανθρωπιά και σεβασμό.
Ο όρος «διαταραχή προσωπικότητας» χρησιμοποιείται για να περιγράψει σταθερά και δυσλειτουργικά πρότυπα σκέψης, συναίσθησης και συμπεριφοράς που οδηγούν σε δυσκολίες στην προσωπική ζωή, στις διαπροσωπικές σχέσεις και στην κοινωνική λειτουργικότητα. Η σύγχρονη ψυχιατρική ταξινόμηση (όπως στο DSM-5 και στο ICD-11) προσεγγίζει αυτές τις καταστάσεις ως εν δυνάμει βαριές μορφές ψυχοπαθολογίας που απαιτούν ολοκληρωμένη εκτίμηση από εξειδικευμένους επαγγελματίες.
Η διάγνωση βασίζεται σε δομημένες και ημιδομημένες συνεντεύξεις και αξιολογεί πρότυπα που αποκλίνουν σημαντικά από τα αναμενόμενα πολιτισμικά πρότυπα λειτουργίας. Ειδικά σε περιπτώσεις όπως η οριακή διαταραχή προσωπικότητας (Borderline Personality Disorder), τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονη συναισθηματική αστάθεια, προβλήματα στη διαχείριση θυμού, αίσθημα εσωτερικού κενού και έντονους φόβους εγκατάλειψης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την καθημερινότητα των ατόμων που έρχονται σε επαφή μαζί τους. Η μελέτη των Leichsenring, Fonagy, Heim, Kernberg, Leweke, Luyten, Salzer, Spitzer & Steinert (2024) παρέχει μια ολοκληρωμένη ανασκόπηση των κριτηρίων, της κλινικής εικόνας και των εξελίξεων στη διάγνωση της οριακής διαταραχής προσωπικότητας.
Ωστόσο, πολλοί ερευνητές και κλινικοί επισημαίνουν ότι η ίδια η ετικέτα «διαταραχή προσωπικότητας» μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αντιμετώπιση των ατόμων που λαμβάνουν αυτή τη διάγνωση. Στην εργασία της Campbell (2019), εξετάζεται η ερώτηση «να διαγνωστεί ή όχι» με τον όρο «οριακή διαταραχή προσωπικότητας», υπογραμμίζοντας ότι οι ετικέτες μπορούν να ενισχύσουν το στίγμα και να επηρεάσουν αρνητικά την εμπειρία του ατόμου και την πρόσβαση σε υποστήριξη.
Η κοινωνικήαντιμετώπιση των ατόμων με διαταραχές προσωπικότητας συχνά επηρεάζεται από κοινωνικά στερεότυπα και προκαταλήψεις. Σε πολλές περιπτώσεις, η διάγνωση αυτή πυροδοτεί λανθασμένες προσδοκίες και πεποιθήσεις όχι μόνο στο ευρύ κοινό αλλά και στον χώρο της υγείας. Η έρευνα των Attwood, Wilkinson-Tough, Lambe & Draper (2021) δείχνει ότι πολλοί επαγγελματίες υγείας τείνουν να έχουν αρνητικές στάσεις απέναντι σε ανθρώπους με διαταραχή προσωπικότητας, θεωρώντας τους «δύσκολους», γεγονός που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα της φροντίδας και την εμπλοκή στη θεραπεία.
Αυτές οι στάσεις έχουν συνέπειες. Συγκεκριμένα, μελέτες δείχνουν ότι όταν τα άτομα αντιμετωπίζονται με προκατάληψη, είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακούν ενεργά σε θεραπευτικές διαδικασίες ή ακόμα και να ζητήσουν υποστήριξη όταν τη χρειάζονται. Η διαχείριση συναισθηματικών δυσκολιών και συμπεριφορών που προκαλούν ζημιά στον εαυτό ή σε άλλους απαιτεί εμπιστοσύνη, σταθερότητα και συνεργασία ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο.
Η επιστημονική βιβλιογραφία, όπως η ανασκόπηση των Leichsenring et al. (2024), αναδεικνύει επίσης τις θεραπευτικές προκλήσεις και τα τρέχοντα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τις νεότερες μορφές ψυχοθεραπείας που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση αυτών των διαταραχών (π.χ. διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία, θεραπεία βασισμένη στη νοημοποίηση, μεταβιβασιακή θεραπεία).
Παράλληλα, η κοινωνική υποστήριξη και οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας καλούνται να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ατόμων αυτών με τρόπο που δίνει σημασία στην ανθρώπινη εμπειρία και όχι μόνο στην κλινική κατηγορία. Στην καταγραφή των Confue, Maidment & Jones (2025) επισημαίνεται ότι ακόμα και επιλογές όπως η φαρμακευτική αγωγή αποτελούν περίπλοκες αποφάσεις και πρέπει πάντα να εντάσσονται σε συνολική, εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης τόσο του κοινού όσο και των επαγγελματιών υγείας μπορεί να μειώσει τα στερεότυπα και να βελτιώσει την ποιότητα της φροντίδας. Σε αυτή την κατεύθυνση, η εκπαίδευση που περιλαμβάνει συνεργασία με άτομα που έχουν προσωπική εμπειρία, καθώς και θεωρητική και πρακτική κατάρτιση σε ψυχολογικά μοντέλα, φαίνεται ότι ενισχύει την ενσυναίσθηση και την κατανόηση, συμβάλλοντας σε μια πιο υποστηρικτική αντιμετώπιση.
Τέλος, κάθε προσπάθεια για κοινωνική αλλαγή πρέπει να υπερβαίνει τη χρήση κρίσιμων ετικετών και να επικεντρώνεται στην ανθρώπινη αξία και στη δυνατότητα ανάπτυξης και ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης, με στόχο όχι απλώς τη «θεραπεία», αλλά και την ουσιαστική ενσωμάτωση και αποδοχή στην κοινωνία.
Κούλαλη Ανεζίνα
Κοινωνική Λειτουργός- «Οικοτροφείου ΠΕ Δυτικού Τομέα Αθηνών»
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Leichsenring, F., Fonagy, P., Heim, N., Kernberg, O. F., Leweke, F., Luyten, P., Salzer, S., Spitzer, C. & Steinert, C. (2024). Borderline personality disorder: a comprehensive review of diagnosis and clinical presentation, etiology, treatment, and current controversies. World Psychiatry.
- Attwood, J., Wilkinson-Tough, M., Lambe, S. & Draper, E. (2021). Improving attitudes towards personality disorder: is training for health and social care professionals effective?Journal of Personality Disorders.
- Campbell, K. (2019). Borderline Personality Disorder: To diagnose or not to diagnose? That is the question. Διαθέσιμο από ResearchGate.
- Confue, J., Maidment, I. & Jones, M. (2025). Factors that influence prescribing in borderline personality disorder: a systematic review. Personality and Mental Health.
