Η ψυχική ασθένεια συχνά βιώνεται ως μια βαθιά προσωπική δοκιμασία. Ο άνθρωπος απομονώνεται μέσα στα συμπτώματά του, εγκλωβίζεται στο «εγώ» του πόνου, της σύγχυσης ή της απόγνωσης. Ωστόσο, η αποκατάσταση δεν είναι μια ατομική υπόθεση. Είναι μια διαδικασία που ξεδιπλώνεται μέσα στις σχέσεις. Σε αυτό το σημείο, η συστημική προσέγγιση έρχεται να μετατοπίσει το κέντρο βάρους από το «Εγώ» στο «Εμείς», ιδιαίτερα μέσα στο πλαίσιο μιας Μονάδας Αποκατάστασης Ψυχικά Ασθενών.
Η Μονάδα Αποκατάστασης ως ζωντανό σύστημα
Μια μονάδα αποκατάστασης δεν είναι απλώς ένας χώρος φιλοξενίας ή θεραπευτικής παρακολούθησης. Είναι ένα ζωντανό σύστημα σχέσεων. Οι ένοικοι, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οι οικογένειες και η ευρύτερη κοινότητα αποτελούν αλληλοσυνδεόμενα μέρη ενός δικτύου που επηρεάζει και επηρεάζεται.
Η συστημική θεραπεία βασίζεται στην ιδέα ότι το άτομο δεν μπορεί να κατανοηθεί αποκομμένο από το πλαίσιο των σχέσεών του. Τα συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται ως «ελαττώματα» του ατόμου, αλλά ως εκφράσεις δυσλειτουργικών μοτίβων επικοινωνίας, τραυματικών εμπειριών ή άκαμπτων ρόλων μέσα σε ένα σύστημα.
Μέσα στη μονάδα αποκατάστασης, αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία δεν περιορίζεται στη φαρμακευτική αγωγή ή στην ατομική ψυχοθεραπεία. Αντίθετα, επεκτείνεται στη δυναμική της ομάδας, στις σχέσεις μεταξύ των ενοίκων, στη συνεργασία του προσωπικού και στη σύνδεση με την οικογένεια.
Από την παθολογία στη σχέση
Η συστημική προσέγγιση μετατοπίζει το ενδιαφέρον από το «τι δεν πάει καλά με αυτόν τον άνθρωπο» στο «τι συμβαίνει μέσα στις σχέσεις του». Σε μια μονάδα αποκατάστασης, αυτό μπορεί να εκφραστεί μέσα από:
- Ομαδικές συνεδρίες όπου οι ένοικοι μοιράζονται εμπειρίες και αναγνωρίζουν κοινά βιώματα.
- Οικογενειακές συναντήσεις που βοηθούν στην κατανόηση των αλληλεπιδράσεων και στη μείωση της έντασης ή της ενοχοποίησης.
- Συστημικές παρεμβάσεις στην καθημερινή ζωή της μονάδας, όπου ενισχύεται η συνεργασία, η ανάληψη ρόλων και η αίσθηση κοινότητας.
Η δύναμη της ομάδας και της κοινότητας
Η αποκατάσταση της ψυχικής υγείας συνδέεται άμεσα με την αίσθηση του ανήκειν. Πολλοί άνθρωποι με σοβαρές ψυχικές διαταραχές έχουν βιώσει στιγματισμό, απόρριψη ή απομόνωση. Η μονάδα, μέσα από μια συστημική οπτική, λειτουργεί ως θεραπευτική κοινότητα.
Οι ένοικοι δεν είναι παθητικοί αποδέκτες φροντίδας. Συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων, στην οργάνωση της καθημερινότητας, στη στήριξη των άλλων.
Η μετάβαση από το «εγώ» στο «εμείς» δεν σημαίνει απώλεια της ατομικότητας. Σημαίνει αναγνώριση ότι η ταυτότητα και η ψυχική υγεία διαμορφώνονται μέσα στις σχέσεις.
Σε μια μονάδα αποκατάστασης ψυχικά ασθενών, η συστημική θεραπεία λειτουργεί ως καταλύτης αυτής της μετάβασης. Δημιουργεί έναν χώρο όπου το άτομο δεν ορίζεται από τη διάγνωσή του, αλλά από τη δυνατότητά του να σχετίζεται, να εξελίσσεται και να ανήκει.Και τελικά, η αποκατάσταση δεν είναι μόνο η μείωση των συμπτωμάτων. Είναι η επανασύνδεση με τους άλλους. Είναι η διαδρομή από το μοναχικό «Εγώ» στο υποστηρικτικό «Εμείς».
Ίνα Σβυντρίδου
Ψυχολόγος
Οικοτροφείο Κομοτηνής
