Η εφηβεία αποτελεί μια ταραχώδη περίοδο, γεμάτη ορμονικές εκρήξεις, ραγδαίες αλλαγές στο σώμα και έντονη ανάγκη για τη διαμόρφωση ταυτότητας. Όταν συναντά τον αυτισμό, η μετάβαση αυτή παίρνει τη μορφή μιας «βουβής» επανάστασης. Ο έφηβος στο φάσμα καλείται να διαχειριστεί τις ίδιες βιολογικές αλλαγές με τους συνομηλίκους του, αλλά μέσα από ένα πρίσμα έντονης αισθητηριακής, γνωστικής και κοινωνικής πολυπλοκότητας. Ως κλινικοί θεραπευτές, παρατηρούμε ότι οι παλιές στρατηγικές διαχείρισης που λειτουργούσαν κατά την παιδική ηλικία δεν επαρκούν πλέον, καθιστώντας απαραίτητη την εξειδικευμένη υποστήριξη (Attwood, 2006; Συλλογικό έργο, 2019; Whiteetal., 2018).
Κατά τα πρώτα χρόνια, η καθημερινότητα ενός παιδιού με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού (ΔΑΦ) είναι δομημένη και προστατευμένη από τους ενήλικες. Στην εφηβεία, όμως, το κοινωνικό παιχνίδι μεταφέρεται αυτούσιο στην παρέα των συνομηλίκων, δημιουργώντας μια έντονη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Οι έφηβοι επικοινωνούν πλέον χρησιμοποιώντας σαρκασμό, υπονοούμενα, μεταφορές και μη λεκτικά σήματα. Για έναν έφηβο με αυτισμό, ο οποίος επεξεργάζεται τον λόγο κυριολεκτικά, αυτό το περιβάλλον μοιάζει με μια ξένη χώρα της οποίας τη γλώσσα δεν διδάχτηκε ποτέ (Πλησή& Λούβρου, 2019).
Παράλληλα, πολλοί έφηβοι με υψηλότερη λειτουργικότητα αρχίζουν να αποκτούν πλήρη επίγνωση της διαφορετικότητάς τους. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε έντονο κοινωνικό άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή καταθλιπτικά συμπτώματα (Whiteetal., 2018). Επιπλέον, οι σωματικές αλλαγές και η σεξουαλική αφύπνιση συμβαίνουν ανεξάρτητα από τη διάγνωση. Η ανάγκη για εγγύτητα είναι παρούσα, αλλά συχνά εκφράζεται με αμήχανο τρόπο, λόγω της δυσκολίας κατανόησης των άγραφων κοινωνικών κανόνων (Dewinteretal., 2017).
Μια από τις πιο εξαντλητικές πλευρές της εφηβείας στο φάσμα, ιδιαίτερα στα κορίτσια, είναι η παγίδα του “Masking” (Κοινωνικό Καμουφλάζ). Οι έφηβοι αυτοί αντιγράφουν σχολαστικά τις κινήσεις, τις εκφράσεις και τα ενδιαφέροντα των άλλων, προκειμένου να «φορέσουν ένα προσωπείο» νευροτυπικής συμπεριφοράς και να αποφύγουν την απόρριψη (Hulletal., 2017; toyfas.gr, 2026). Αυτή η προσπάθεια απαιτεί τεράστια αποθέματα ενέργειας, επιφέροντας βαρύ συναισθηματικό κόστος και ψυχική εξάντληση (Hulletal., 2019; Ζούζουλα, 2026). Το αποτέλεσμα είναι ο έφηβος να δείχνει απόλυτα λειτουργικός στο σχολείο, αλλά να επιστρέφει στο σπίτι σε κατάσταση νευρικής εξάντλησης, η οποία οδηγεί σε έντονα ξεσπάσματα (meltdowns) ή πλήρη απόσυρση (shutdowns) (nevronas.gr, 2025).
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, ο ρόλος της κλινικής θεραπευτικής παρέμβασης οφείλει να επαναπροσδιοριστεί. Δεν επικεντρώνεται πλέον στη συμμόρφωση, αλλά χτίζει μια ισότιμη συμμαχία με τον έφηβο. Η εκπαίδευση μετατοπίζεται σε ρεαλιστικές κοινωνικές δεξιότητες, βοηθώντας το άτομο να κατανοήσει πώς να ξεκινά μια συζήτηση, πώς να αναγνωρίζει το φλερτ και πώς να προστατεύεται από την εκμετάλλευση (Πλησή& Λούβρου, 2019). Ταυτόχρονα, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση προσφέρει καθαρές, επιστημονικές απαντήσεις για την ιδιωτικότητα και τη συναίνεση (Dewinteretal., 2017), ενώ ενισχύεται η πρακτική αυτονομία του ατόμου στην καθημερινή διαβίωση (Shattucketal., 2012).
Η εφηβεία δεν είναι μια ασθένεια που πρέπει να θεραπευτεί, ούτε ο αυτισμός είναι ένα εμπόδιο που πρέπει να ισοπεδωθεί. Το ζητούμενο είναι η αυθεντική αποδοχή. Οφείλουμε να βοηθήσουμε το άτομο να χτίσει μια σταθερή ταυτότητα, στην οποία ο αυτισμός θα αναγνωρίζεται ως ένα αναπόσπαστο μέρος του εαυτού του, όχι όμως ως ολόκληρος ο εαυτός του. Η κοινωνία, η οικογένεια και το σχολικό περιβάλλον έχουν την ευθύνη να δημιουργήσουν συμπεριληπτικούς χώρους, όπου κάθε έφηβος θα μπορεί να υπάρχει με ασφάλεια ακριβώς όπως είναι.
ΣΙΑΜΠΑΝΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ
Κ.Η. ΠΑΙΔΙΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ & ΝΕΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ
Π.Ε. ΑΧΑΪΑΣ «ΙΚΕΛΟΣ»
Βιβλιογραφία
Αttwood, T. (2006). The complete guide to Asperger’s syndrome. Jessica Kingsley Publishers.
Dewinter, J., Lierde, A. V., Begeer, S., &Vanwesenbeeck, I. (2017). Sexual development in adolescents with autism spectrum disorder: A development within a social context. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 26(4), 747-761. doi.org
Hull, L., Petrides, K. V., Allison, C., Smith, P., Baron-Cohen, S., Lai, M. C., & Mandy, W. (2017). “Putting on my best normal”: Social camouflaging in adults with autism spectrum conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(8), 2519-2534. doi.org
Hull, L., Mandy, W., Lai, M. C., Baron-Cohen, S., Allison, C., Smith, P., & Petrides, K. V. (2019). Development and validation of the Camouflaging Autistic Traits Questionnaire (CAT-Q). Journal of Autism and Developmental Disorders, 49(3), 819-833. doi.org
Shattuck, P. T., Narendorf, A. M., Cooper, B., Sterzing, P. R., Wagner, M., & Taylor, J. L. (2012). Postsecondary education and employment among youth with an autism spectrum disorder. Pediatrics, 129(6), 1042-1049. doi.org
White, S. W., Oswald, D., Ollendick, T., & Scahill, L. (2018). Anxiety in children and adolescents with autism spectrum disorder. Clinical Psychology: Science and Practice, 16(4), 391-414. doi.org
Ζούζουλα, Μ. (2026). Masking καιψευδήςεαυτός (Α‘ Μέρος): Μιαψυχολογικήπροσέγγισηστοναυτισμό. Pronoise. Ανακτήθηκε από pronoise.org
Nevronas.gr. (2025). Οι επιπτώσεις της αυτιστικής συγκάλυψης (masking). Ανακτήθηκε από nevronas.gr
Πλησή, Π., & Λούβρου, Ε. (2019). Αυτισμός – Οι άγραφοι κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς για εφήβους. Εκδόσεις Πατάκη.
Socialpolicy.gr. (2025). Εφηβεία και Αυτισμός: Αλλαγές στην επικοινωνία. Ανακτήθηκε από socialpolicy.gr
Συλλογικό έργο. (2019). Παιδιά και έφηβοι με διαταραχή αυτιστικού φάσματος. Εκδόσεις Βήτα.
Toyfas.gr. (2026). Masking: Η αόρατη προσπάθεια των κοριτσιών στο φάσμα του αυτισμού.
