Η επιθετικότητα είναι ένα από τα πιο δύσκολα και φορτισμένα θέματα που μπορεί να αντιμετωπίσει μια οικογένεια παιδιού με αυτισμό. Ένα ξαφνικό ξέσπασμα, φωνές, χτυπήματα ή αυτοτραυματισμός συχνά φέρνουν τους γονείς αντιμέτωπους με φόβο, άγχος, θυμό ή ενοχές. Πολλοί αναρωτιούνται αν έκαναν κάτι λάθος ή αν η συμπεριφορά αυτή θα συνοδεύει το παιδί για πάντα.
Η αλήθεια είναι πως η επιθετικότητα δεν χαρακτηρίζει τον αυτισμό, ούτε ορίζει το παιδί. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ένας τρόπος επικοινωνίας, ένα σήμα ότι κάτι δυσκολεύει έντονα το παιδί και δεν μπορεί να το εκφράσει με λόγια.
Τι Κρύβεται Πίσω από την Επιθετική Συμπεριφορά
Τα παιδιά με αυτισμό συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, να οργανώσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Όταν το άγχος, η ματαίωση ή η σύγχυση ξεπερνούν τις δυνατότητές τους, η συμπεριφορά γίνεται η «φωνή» τους.
Ένας βασικός λόγος είναι η δυσκολία στην επικοινωνία. Όταν το παιδί δεν μπορεί να πει τι θέλει, τι φοβάται ή τι το ενοχλεί, μπορεί να αντιδράσει έντονα. Επιπλέον, πολλά παιδιά στο φάσμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αισθητηριακά ερεθίσματα, όπως δυνατούς ήχους, έντονα φώτα ή πολυκοσμία. Αυτό που για έναν ενήλικα είναι απλώς ενοχλητικό, για ένα παιδί με αυτισμό μπορεί να είναι αφόρητο.
Οι αλλαγές στη ρουτίνα αποτελούν επίσης συχνή αιτία επιθετικότητας. Η απρόβλεπτη καθημερινότητα δημιουργεί ανασφάλεια και απώλεια ελέγχου. Παράλληλα, σωματικοί παράγοντες όπως η κούραση, η πείνα ή ο πόνος δεν εκφράζονται πάντα λεκτικά και εμφανίζονται μέσα από τη συμπεριφορά.
Τι Δεν Είναι η Επιθετικότητα
Είναι σημαντικό να αποδομηθούν κάποιοι μύθοι. Η επιθετικότητα δεν είναι πείσμα, δεν είναι κακή πρόθεση και δεν σημαίνει ότι το παιδί προσπαθεί να ελέγξει τους γύρω του. Κυρίως, δεν είναι κάτι που «διορθώνεται» με τιμωρία. Η αυστηρή ή τιμωρητική στάση συνήθως αυξάνει το άγχος και εντείνει τα ξεσπάσματα.
Πώς Μπορούν να Βοηθήσουν οι Γονείς
Η κατανόηση είναι το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα. Οι γονείς μπορούν να προσπαθήσουν να παρατηρήσουν πότε εμφανίζεται η επιθετικότητα και τι έχει προηγηθεί. Συχνά υπάρχει ένα μοτίβο που βοηθά στην πρόληψη των επεισοδίων.
Η ενίσχυση της επικοινωνίας είναι καθοριστική. Ακόμη και αν το παιδί δεν χρησιμοποιεί λόγο, μπορεί να μάθει να δείχνει τι θέλει με εικόνες, σύμβολα, χειρονομίες ή απλές λέξεις. Όσο περισσότερο «ακούγεται», τόσο λιγότερο χρειάζεται να αντιδρά με ένταση.
Η σταθερή ρουτίνα προσφέρει αίσθημα ασφάλειας. Όταν το παιδί γνωρίζει τι θα ακολουθήσει, μειώνεται το άγχος του. Η προετοιμασία για αλλαγές, η χρήση οπτικών προγραμμάτων και η ύπαρξη ενός ήρεμου χώρου στο σπίτι μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά.
Εξίσου σημαντική είναι η διδασκαλία συναισθημάτων. Με απλές λέξεις και εικόνες, το παιδί μπορεί σταδιακά να μάθει να αναγνωρίζει πότε είναι θυμωμένο, φοβισμένο ή κουρασμένο.
Ο Ρόλος των Ειδικών
Η υποστήριξη από ειδικούς δεν αφορά μόνο το παιδί, αλλά και την οικογένεια. Ο λογοθεραπευτής βοηθά στην ανάπτυξη λειτουργικής επικοινωνίας, ο εργοθεραπευτής στη διαχείριση των αισθητηριακών δυσκολιών και ο ψυχολόγος στην κατανόηση και ρύθμιση της συμπεριφοράς. Η συνεργασία όλων δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο στήριξης.
Ένα Μήνυμα για τους Γονείς
Η επιθετικότητα δεν σας καθορίζει ως γονείς, ούτε καθορίζει το παιδί σας. Είναι μια ένδειξη δυσκολίας, όχι αποτυχίας. Με κατανόηση, συνέπεια και σωστή καθοδήγηση, το παιδί μπορεί να βρει πιο ήρεμους και λειτουργικούς τρόπους να εκφράζεται και η καθημερινότητα να γίνει πιο διαχειρίσιμη για όλη την οικογένεια.
Διονυσία Χρονοπούλου
Λογοθεραπεύτρια
Ελληνική Βιβλιογραφία
• Γενά, Α. (2011). Παιδιά με αυτισμό: Εκπαίδευση και υποστήριξη. Gutenberg.
• Καραπέτσας, Γ. (2008). Ο αυτισμός: Διάγνωση και παρέμβαση. Ελληνικά Γράμματα.
• Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (ΕΕΠΑΑ).
• ΚΕΔΑΣΥ – Υπουργείο Παιδείας.
