Το άγχος αποτελεί μια συχνή και σημαντική δυσκολία σε πολλά παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Παρότι όλα τα παιδιά μπορεί να βιώνουν άγχος, στα παιδιά με αυτισμό αυτό συχνά εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο, καθώς δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να εκφράσουν λεκτικά τα συναισθήματά τους. Για τον λόγο αυτό, το άγχος μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί ως «δύσκολη συμπεριφορά», ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί ένδειξη συναισθηματικής δυσφορίας.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος
Το άγχος στα παιδιά με αυτισμό μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από ποικίλες συμπεριφορές, όπως:
- αυξημένη ανησυχία, νευρικότητα ή ένταση
- εκρήξεις θυμού, κλάμα ή έντονη συναισθηματική αντίδραση χωρίς εμφανή αιτία
- αποφυγή δραστηριοτήτων, αλλαγών ή κοινωνικών αλληλεπιδράσεων
- αύξηση της συχνότητας ή της έντασης των στερεοτυπικών κινήσεων
- σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι ή κόπωση
- αλλαγές στις συνήθειες ύπνου και διατροφής
Συχνά, το άγχος πυροδοτείτε από αλλαγές στη ρουτίνα, νέες καταστάσεις, έντονους αισθητηριακούς ερεθισμούς (ήχους, φώτα, πλήθος) ή δυσκολίες στην επικοινωνία.
Η σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης
Η έγκαιρη αναγνώριση του άγχους είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς όταν δεν αντιμετωπίζεται, μπορεί να επηρεάσει τη μάθηση, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συνολική λειτουργικότητα του παιδιού. Μέσα από τη συστηματική παρατήρηση, μπορούμε να εντοπίσουμε μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά που υποδηλώνουν ότι το παιδί δυσκολεύεται συναισθηματικά.
Ο ρόλος των επαγγελματιών σε ένα κέντρο ημέρας, και ιδιαίτερα της νοσηλεύτριας, είναι καθοριστικός, καθώς βρίσκεται σε καθημερινή επαφή με το παιδί και μπορεί να αναγνωρίσει πρώιμα σημάδια άγχους.
Τρόποι υποστήριξης του παιδιού
Η δημιουργία ενός ασφαλούς και προβλέψιμου περιβάλλοντος συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του άγχους. Η σταθερή ρουτίνα, η σαφής δομή της ημέρας και η χρήση οπτικών προγραμμάτων βοηθούν το παιδί να γνωρίζει τι θα ακολουθήσει, μειώνοντας την αβεβαιότητα.
Επιπλέον, η ήρεμη και υποστηρικτική στάση των ενηλίκων, η θετική ενίσχυση και ο σεβασμός στις ανάγκες του παιδιού μπορούν να λειτουργήσουν καταπραϋντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τεχνικές χαλάρωσης ή αισθητηριακής ρύθμισης μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να διαχειριστεί το άγχος του.
Η συνεργασία με την οικογένεια
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεργασία με την οικογένεια, ώστε οι στρατηγικές που εφαρμόζονται στο κέντρο ημέρας να συνεχίζονται και στο σπίτι. Η κοινή γραμμή αντιμετώπισης προσφέρει στο παιδί συνέπεια και αίσθημα ασφάλειας, στοιχεία απαραίτητα για τη συναισθηματική του ισορροπία.
Συμπερασματικά
Το άγχος στα παιδιά με αυτισμό δεν πρέπει να αγνοείται. Αντίθετα, χρειάζεται κατανόηση, υπομονή και σωστή καθοδήγηση. Μέσα από την έγκαιρη αναγνώριση και την κατάλληλη υποστήριξη, μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να διαχειριστούν καλύτερα τα συναισθήματά τους και να βελτιώσουν την ποιότητα της καθημερινής τους ρουτίνα.
Βιβλιογραφία
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: APA.
- Attwood, T. (2007). The Complete Guide to Asperger’s Syndrome. London: JessicaKingsleyPublishers.
- White, S. W., Oswald, D., Ollendick, T., & Scahill, L. (2009). Anxiety in children and adolescents with autism spectrum disorders. ClinicalPsychology Review, 29(3), 216–229.
Μπέτση Παναγιώτα Νοσηλεύτρια
